จากแท่นพิมพ์แรก สู่หน้าประวัติศาสตร์ที่ยังมีชีวิต ตามรอย “หมอบรัดเลย์”
ณ สุสานประวัติศาสตร์ ผู้วางรากฐานการพิมพ์ไทย
โดย “คุณตุ๊ก” ผู้ดูแลสุสาน ผู้ทำหน้าที่รักษาความทรงจำของบุคคลสำคัญเหล่านี้ไม่ให้เลือนหายไปตามกาลเวลา
หากกล่าวถึงจุดเริ่มต้นของการพิมพ์ไทย ชื่อของ “หมอบรัดเลย์” หรือ นายแพทย์แดน บีช แบรดลีย์ (Dan Beach Bradley) ยังคงถูกจารึกไว้ในฐานะบุคคลสำคัญ ผู้มีบทบาทในการนำองค์ความรู้และเทคโนโลยีด้านการพิมพ์เข้ามาพัฒนาในประเทศไทย จนกลายเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญของการสื่อสารและการเผยแพร่องค์ความรู้ในสังคมไทย
จากแท่นพิมพ์ในอดีตที่ใช้ถ่ายทอดข่าวสาร หนังสือ ตำรา และเอกสารต่าง ๆ ได้กลายเป็นรากฐานสำคัญของอุตสาหกรรมการพิมพ์ไทยที่เติบโตและพัฒนาอย่างต่อเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน แม้เทคโนโลยีจะเปลี่ยนผ่านจากตัวเรียงพิมพ์สู่ระบบดิจิทัล จากสิ่งพิมพ์แบบดั้งเดิมสู่สื่อสมัยใหม่ แต่หัวใจของ “การพิมพ์” ยังคงเป็นการบันทึก ถ่ายทอด และส่งต่อความรู้จากรุ่นสู่รุ่น
การเดินทางมายังสุสานประวัติศาสตร์แห่งนี้ จึงเปรียบเสมือนการย้อนกลับไปยังจุดเริ่มต้นของเรื่องราวที่หล่อหลอมวงการการพิมพ์ไทย ผ่านคำบอกเล่าของ “คุณตุ๊ก” ผู้ดูแลสุสาน ผู้ทำหน้าที่รักษาความทรงจำของบุคคลสำคัญเหล่านี้ไม่ให้เลือนหายไปตามกาลเวลา
อยากให้แนะนำตัว และเล่าถึงจุดเริ่มต้นของการเข้ามาดูแลสุสานแห่งนี้
ชื่อ “ตุ๊ก” ค่ะ ปัจจุบันทำหน้าที่ดูแลสุสานแห่งนี้ ภายใต้มูลนิธิที่ก่อตั้งโดยคุณธาดา เศวตศิลา จุดเริ่มต้นมาจากความตั้งใจที่จะอนุรักษ์สถานที่แห่งนี้ หลังจากพบว่าสุสานซึ่งมีความสำคัญทางประวัติศาสตร์ถูกปล่อยทิ้งร้างมาเป็นเวลานาน
เดิมทีสุสานแห่งนี้เคยขาดผู้ดูแลเกือบ 30 ปี ทำให้หลายพื้นที่ทรุดโทรม หลุมศพบางแห่งเสียหายจากต้นไม้ที่ขึ้นปกคลุม น้ำท่วม และกาลเวลา จึงเกิดแนวคิดในการจัดตั้งมูลนิธิเพื่อเข้ามาฟื้นฟู ดูแล และรักษาสถานที่แห่งนี้ให้กลับมาเป็นแหล่งเรียนรู้ทางประวัติศาสตร์อีกครั้ง
ก่อนเข้ามาดูแลสุสาน ทำงานอะไร และเข้ามารับหน้าที่นี้ได้อย่างไร
ก่อนหน้านี้ทำงานเป็นเลขานุการให้คุณธาดา เศวตศิลาค่ะ เมื่อมีการจัดตั้งมูลนิธิขึ้นเพื่อดูแลและบูรณะสุสาน จึงได้เข้ามาช่วยสานต่อภารกิจนี้ ทั้งการดูแลพื้นที่ ประสานงาน รวมถึงต้อนรับผู้ที่เดินทางมาเยี่ยมชม หลายครั้งก็ทำหน้าที่เสมือนไกด์ เล่าเรื่องราวของบุคคลสำคัญที่พักอยู่ ณ สถานที่แห่งนี้ เพราะแต่ละหลุมไม่ได้เป็นเพียงอนุสรณ์ของบุคคลหนึ่งคน แต่เป็นส่วนหนึ่งของหน้าประวัติศาสตร์ไทย
การดูแลสุสานเก่าแก่ที่มีอายุมากกว่าร้อยปี มีความท้าทายอย่างไร
สิ่งสำคัญคือ การรักษาสภาพพื้นที่ค่ะ เรามีการดูแลความสะอาด ตัดหญ้า และค่อย ๆ บูรณะหลุมศพต่าง ๆ ตามกำลังและงบประมาณที่มี เพราะบางหลุมได้รับความเสียหายจากช่วงเวลาที่ไม่มีผู้ดูแล
การบูรณะต้องทำด้วยความระมัดระวัง เพราะที่นี่ไม่ใช่เพียงสุสาน แต่เป็นสถานที่ทางประวัติศาสตร์ หลายท่านที่อยู่ที่นี่เป็นชาวต่างชาติที่เดินทางเข้ามามีบทบาทต่อประเทศไทย ทั้งด้านการศึกษา การแพทย์ การค้า และรวมถึงด้านการพิมพ์
หนึ่งในบุคคลสำคัญของสุสานแห่งนี้ คือ “หมอบรัดเลย์” ผู้คนยังให้ความสนใจมากน้อยเพียงใด
หลุมของหมอบรัดเลย์ถือเป็นหนึ่งในจุดที่มีผู้เดินทางมาเยี่ยมชมอยู่เสมอค่ะ หลายคนรู้จักประวัติของท่านจากหนังสือ รายการ และสื่อต่าง ๆ แล้วต้องการมาตามรอยประวัติศาสตร์ด้วยตนเอง
หมอบรัดเลย์เป็นบุคคลที่สร้างคุณประโยชน์ไว้หลายด้าน ทั้งด้านการแพทย์และสังคม แต่สำหรับวงการการพิมพ์ ท่านถือเป็นหนึ่งในผู้บุกเบิกคนสำคัญ ผู้มีส่วนวางรากฐานให้การพิมพ์ไทยก้าวเข้าสู่ยุคใหม่ ทำให้สิ่งพิมพ์กลายเป็นเครื่องมือสำคัญในการเผยแพร่ข่าวสาร ความรู้ และการศึกษา
ความรู้สึกในฐานะผู้ดูแลสถานที่ซึ่งเก็บเรื่องราวของผู้บุกเบิกการพิมพ์ไทย
รู้สึกว่าสถานที่แห่งนี้มีคุณค่ามากค่ะ เพราะไม่ใช่เพียงสุสาน แต่เป็นพื้นที่ที่รวบรวมเรื่องราวของบุคคลที่เคยมีบทบาทสำคัญต่อประเทศไทย
อย่างหมอบรัดเลย์ แม้เวลาจะผ่านมากว่าร้อยปี แต่สิ่งที่ท่านสร้างไว้ยังคงส่งผลมาถึงปัจจุบัน โดยเฉพาะด้านการพิมพ์ ซึ่งเป็นพื้นฐานสำคัญของการเผยแพร่ความรู้และการพัฒนาสังคม
การดูแลสุสานแห่งนี้ จึงเป็นการช่วยรักษาความทรงจำและประวัติศาสตร์ เพื่อให้คนรุ่นหลังได้เห็นว่า ก่อนที่อุตสาหกรรมการพิมพ์ไทยจะเดินทางมาถึงวันนี้ มีผู้บุกเบิกที่เริ่มต้นและสร้างรากฐานไว้ให้เรา
จากแท่นพิมพ์ยุคแรกของหมอบรัดเลย์ สู่เทคโนโลยีการพิมพ์สมัยใหม่ในปัจจุบัน เส้นทางของอุตสาหกรรมการพิมพ์ไทยไม่ได้เกิดขึ้นจากเครื่องจักรเพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากวิสัยทัศน์ของผู้คนที่เห็นคุณค่าของการบันทึกและเผยแพร่ความรู้
